Certyfikaty ekologiczne w poligrafii — FSC, PEFC i normy środowiskowe
Branża papiernicza i poligraficzna należy do sektorów o znacznym wpływie na środowisko — zużywa wodę, energię i surowce leśne na dużą skalę. Odpowiedzią na oczekiwania rynku i regulatorów są systemy certyfikacji, które weryfikują odpowiedzialność środowiskową producentów na każdym etapie łańcucha dostaw: od lasu, przez zakład papierniczy, aż po drukarnię i finalny produkt.
FSC — Forest Stewardship Council
FSC to system certyfikacji zrównoważonej gospodarki leśnej założony w 1993 roku w Bonn. Certyfikat FSC może uzyskać właściciel lasu (certyfikat FM — Forest Management) lub podmiot przetwarzający drewno i papier (certyfikat CoC — Chain of Custody). Drukarnia posiadająca certyfikat CoC może umieszczać logo FSC na produktach drukowanych z papieru certyfikowanego FSC 100%, FSC Mix lub FSC Recycled.
Wyróżnia się trzy oznaczenia produktowe FSC: FSC 100% (wszystkie surowce z lasów certyfikowanych), FSC Mix (co najmniej 70% surowca z lasów FSC lub z recyklingu) oraz FSC Recycled (co najmniej 85% materiału z recyklingu). W Polsce certyfikaty FSC CoC posiada ponad 1 200 podmiotów.
Procedura certyfikacji FSC w Polsce
Audyty FSC przeprowadzają akredytowane jednostki certyfikacyjne: Rainforest Alliance (dawna SmartWood), Bureau Veritas, SGS i SCS Global Services. Zakres audytu obejmuje dokumentację dostaw surowca, procedury identyfikowalności (traceability) materiału i prawidłowość stosowania znaku FSC. Certyfikat wydawany jest na 5 lat z rocznymi audytami nadzoru. Koszt certyfikacji waha się od ok. 3 000 do 15 000 PLN rocznie w zależności od wielkości podmiotu.
PEFC — Programme for the Endorsement of Forest Certification
PEFC to globalna organizacja parasolowa, która uznaje narodowe systemy certyfikacji leśnej spełniające jej wymagania. W Polsce za system uznany przez PEFC odpowiada Polskie Centrum Certyfikacji Lasu (PCCL). PEFC CoC dla drukarni i przetwórców papieru działa analogicznie do FSC — umożliwia umieszczenie oznaczenia PEFC na wyrobach z certyfikowanego surowca.
Wybór między FSC a PEFC zależy często od oczekiwań klientów końcowych. Duże sieci handlowe z sektora FMCG częściej wymagają certyfikatu FSC, natomiast część zamówień publicznych i wydawnictw w Polsce akceptuje obydwa systemy.
EU Ecolabel — Europejskie oznakowanie ekologiczne
Rozporządzenie (WE) nr 66/2010 w sprawie oznakowania ekologicznego UE definiuje kryteria przyznawania znaku „kwiatka" dla papieru drukowego i papierniczego. Wymagania obejmują ograniczenie zużycia energii i wody w procesie produkcji, zakaz stosowania wybranych substancji niebezpiecznych (np. chloru elementarnego) oraz minimalną zawartość włókna z recyklingu lub z certyfikowanych lasów.
W Polsce EU Ecolabel dla papieru posiada kilkanaście produktów, głównie z oferty Mondi i International Paper. Szczegółową bazę certyfikowanych produktów prowadzi Europejski Katalog Produktów Ecolabel (ECAT).
ISO 14001 — zarządzanie środowiskowe w drukarni
Norma ISO 14001 nie dotyczy bezpośrednio produktu, lecz systemu zarządzania środowiskiem (Environmental Management System, EMS) w organizacji. Drukarnie z certyfikatem ISO 14001 zobowiązują się do ciągłego doskonalenia w zakresie zużycia energii, wody, odpadów i emisji, a audyty przeprowadzane są przez akredytowane jednostki notyfikowane przez Polskie Centrum Akredytacji (PCA).
| Certyfikat | Zakres | Dotyczy | Organ nadzorujący |
|---|---|---|---|
| FSC CoC | Łańcuch dostaw surowca leśnego | Drukarnie, wydawcy, introligatornie | ASI (Accreditation Services International) |
| PEFC CoC | Łańcuch dostaw surowca leśnego | Drukarnie, producenci papieru | PCCL / PEFC International |
| EU Ecolabel | Produkt końcowy | Producenci papieru | Komisja Europejska / POCH |
| ISO 14001 | System zarządzania org. | Każdy podmiot branży | PCA (akredytowane jednostki) |
| Blauer Engel | Produkt końcowy | Papier z recyklingu (rynek DE) | RAL gGmbH / UBA |
Recykling papieru i makulatura — regulacje krajowe
Obowiązki zbiórki i recyklingu papieru reguluje w Polsce ustawa o odpadach z 2012 roku (Dz.U. 2012 poz. 21 z późn. zm.) oraz dyrektywa ramowa o odpadach 2008/98/WE. Polskie Stowarzyszenie Recyklingu Opakowań z Papieru i Tektury (PRSO) koordynuje system opłat produktowych i raportowania. W 2023 roku krajowy wskaźnik recyklingu papieru i tektury wyniósł 72,3%, co plasuje Polskę powyżej unijnego celu 75% dla 2030 roku.
Papier wysokiej jakości (biały, niepowlekany) poddawany jest recyklingowi do 7 razy, po czym włókna celulozowe stają się zbyt krótkie do tworzenia wytrzymałej struktury. Celuloza z recyklingu trafia wówczas do produkcji papieru higienicznego lub tektury.
Farby i lakiery ekologiczne w druku
Regulacje REACH oraz Dyrektywa VOC (1999/13/WE) wymusiły ograniczenie emisji lotnych związków organicznych (VOC) w drukarniach. Farby offsetowe UV i farby na bazie oleju mineralnego zastępowane są farbami na bazie olejów roślinnych (sojowych, lnianego) lub farb wodnych. Certyfikat Nordic Swan (Łabędź Nordycki) wymagany jest m.in. dla producentów farb drukowych sprzedawanych na rynkach skandynawskich.
W Polsce progi emisji VOC dla drukarń offsetowych określone są w Rozporządzeniu Ministra Klimatu z 2020 roku: zakłady o zużyciu rozpuszczalników powyżej 15 t/rok podlegają obowiązkowi posiadania zatwierdzonego planu zarządzania rozpuszczalnikami (SVP).